Van duivelse Pieten en zwarte Klazen: Kies de nieuwe Piet!

Door Abe de Verteller op

zwartepietNatuurlijk moet het Sinterklaasfeest blijven. Inclusief Zwarte Piet! Echter in een levende traditie zijn kleine organische veranderingen best mogelijk. In de loop van de geschiedenis is het feest al menigmaal van gedaante veranderd. In de negentiende eeuw werd het Sinterklaasfeest in Nederland geciviliseerd. Piet kreeg van duivelse, meer negroïde trekken en de Sint zelf werd nu alleen nog maar verkleed als waardige bisschop. De wilde Nicolaasmaskerade met duivels of zwarte Klazen werd een plechtige intocht van Sint Nicolaas. Ook daarna bleven er veranderingen plaatsvinden. Voor 1945 had Sinterklaas meestal slechts één helper, door een actie van de Canadese bevrijders werden dat er velen en dat bleef zo. In de jaren tachtig verdween de roe van Zwarte Piet. Bang maken en dreigen met slaan werd als kindonvriendelijk ervaren en paste niet meer bij de nieuwe opvoedingsmethoden. Het is dan ook niet meer dan normaal om te verwachten dat er een Piet komt die niet als neger(knecht/slaaf) te herkennen valt en dus ook niet van racisme beticht kan worden! (1)
In welke richting moeten we dan de verandering van de gestalte van onze geliefde Zwarte Piet zoeken? Het kan om deze reden interessant zijn te kijken naar de helpers van de Sint in andere delen van Europa, zoals in de bergdalen van Zwitserland en Oostenrijk, waar de oude en ruigere versie van het feest wèl stand heeft gehouden.

Hieronder volgt een lijst van al die Duivelse Pieten door Europa heen, waarbij ik met de gruwelijkste begin, genaamd Krampus, en eindig met de verdacht veel op Zwarte Piet lijkende Schmützli. Wie na deze lijst nog steeds denkt dat de Piet slechts een ‘negerslaaf’ is, is blind! Verderop wordt nog aandacht besteed aan Zwarte Sinterklazen en enkele andere buitenissige cadeaubrengers met de kerst om te eindigen met mijn suggestie voor een nieuwe Piet!

Krampus2xx

Duistere figuren die Sint Nicolaas vergezellen

Krampus uit Oostenrijk, Beieren en Zwitserland

De gruwelijkste helper van de Sint is toch wel Krampus. Deze komt voor in Oostenrijk, Beieren en Zwitserland. Zijn naam komt van ‘klauw’ en hij ziet er uit als een duivel. Hij is gehoornd en harig, vaak met een lange rode tong. Hij draagt soms een stok of een ketting en dreigt daarmee kinderen te slaan. De Krampusduivels maken een rondgang op Sint Nicolaasavond, waarbij ze lawaai maken met bellen en hoorns. Ze krijgen ‘schnaps’ van de omstanders. Ze dreigen kinderen mee te nemen naar de hel en slaan jonge vrouwen op de billen met berkentwijgen. (2)

400px-Krampus_Morzger_Pass_Salzburg_2008_0416927_dekrampus_1275px-Krampuskrampus_stoute_kinderen

Klaubauf en Bartl uit Oostenrijk

De Klaubauf van Tirol ziet er ook uit als een duivel met zijn schapenvacht, duivelsmasker met bokkehorens en rode tong uit de mond. Hij heeft een grote zak of mand bij zich voor stoute kinderen. Ook sleept hij met kettingen rond als teken dat hij  een geketende duivel is. Kinderen in Vinzgau proberen hem op 5 december met gevaar voor eigen leven wakker te maken. In Karinthië (Oostenrijk) wordt dit monster de (Schmütz)bartl genoemd. Hij is in zwarte schapenvellen gehuld, draagt een gehoornd masker en zijn rode tong hangt uit de mond. Soms heeft hij een paardevoet en hinkt hij. Er bestaat in Oostenrijk de suggestieve uitdrukking ‘hij weet waar Barthel de mosterd vandaan haalt’! De Klaubauf en Bartl lusten graag schnaps en geven veel aandacht aan jonge meisjes. (3)

klaubaufyetiklaubauf1

Cert uit Tsjechië

cert-mikulas-andel-2010_13In Tsjechië winden ze er geen doekjes om; de metgezel van de Sint is gewoon čert oftewel de duivel. Om hem ietwat in toom te houden heeft hij meestal een engel als metgezel.
Bij al deze duivelse figuren vind men naast Nicolaas ook regelmatig een verdwaalde engel. Deze goede krachten zijn echter duidelijk in de minderheid. (4)

Pelznickel uit Noord-Duitsland

Belsnickel2Deze figuur komt uit Noordwest-Duitsland en geeft zijn cadeaus zonder bischoppelijke assistentie. Pelznickel betekend zoiets als pelzen-Nicolaas. Hij is van top tot teen in huiden gekleed. ‘Pelzen’ betekend echter ook afranselen en inderdaad draagt Pelznickel een roede bij zich. Soms draagt hij een masker met een lange tong. (5)

 

 

Knecht Ruprecht uit Duitsland

Ruprecht komen we al tegen in zeventiende eeuwse bronnen. Ruprecht heeft een lange donkere baard, een roe, een zak en een zwart gemaakt gezicht.  Hij is in bont gehuld en heeft ook nog vaak hoorntjes op het hoofd. Op zijn rug draag hij een mand om stoute kinderen mee te vervoeren. Hij riep: ‘Ich bin der alte böse Mann, der alle Kinder fressen kann‘. Stoute kinderen zou hij in zijn zak meenemen om later op te eten of om in de rivier te gooien. Ruprecht is net als Robin en Robert een veel voorkomende duivelsnaam. Hij werd ook wel Ruklaus genoemd, zeg maar de ruige (Sinter)Klaas. (6)

knecht ruprecht2151561_f520

Buttnmandl-mit-Nikolaus-und-Nikoloweibi-a19201226

De Buttnmandl uit Zuid-Duitsland

In Zuid-Duitsland in Berchtesgaden loopt er in de sint Nicolaasoptocht de Buttnmandl mee. Het zijn jongemannen die zich onherkenbaar hebben gemaakt met bossen stro en een masker. Ze zijn vaak behangen met klokken. Die klokken moeten de hele tijd blijven luiden tijdens de optocht. Er loopt ook een Nicolaasvrouw mee.. (7)

Le père Fouettard uit Frankrijk

Le père fouettardIn delen van Oost-Frankrijk wordt de Sint vergezeld door een oude bekende van hem. Hij heet le père Fouettard wat ‘de zweep slaande vader’ betekend. Hij is vaak gekleed in het zwart, met een zwarte baard en heeft een zweep, mand en kettingen bij zich. Hij is een oude bekende van sint Nicolaas, want al in de vroege middeleeuwen gaat er het verhaal dat de Sint eens drie scholieren redde die vermoord waren en in stukken gehakt. Deze waren door de moordenaar in een vaatje met pekel gepropt. Sint Nicolaas deed alsof hij juist wat vlees wou uit dat vaatje en klopte met zijn staf drie maal op het vat. Prompt sprongen de drie jongens er levend en wel uit! Deze booswicht heet in Frankrijk vader Fouettard en mag sindsdien de Sint vergezellen om de stoute kinderen met zijn zweep te slaan. Gezellig! (8)

SAINT-NICOLAS

Schmützli uit Zwitserland

schmutzli bad santa switzerlandDe gezel van Sami Klaus (de Zwitserse naam voor de Sint) heet Schmützli. Deze Piet uit Zwitserland is volledig in het zwart of bruin gekleed en heeft een zwart gezicht. Schmütz betekend viezigheid. Zijn gezicht is dus zwart van viezigheid. Hij had een zweep, ketting en roe bij zich, maar ook kado’s en snoep in een zak. Pas na een examen in braafheid kregen de kinderen de kado’s. Waren ze stout bevonden dan kregen ze met de roe. of  Er werd gedreigd dat ze mee moesten in de zak om dan in het woud opgegeten te worden. Tegenwoordig laat Schmützli de zweep en ketting thuis en dreigt niet meer. (9)

samichlaus-schmutzlisschmutzli

Hadji Firoez uit Iran

HajjiFiruzHadji is een man met een zwartgemaakt gezicht met rode lippen en een felrood kleed. Hij is degene die het Nieuwjaar aankondigt in Perzië. Dit doet hij met zang, tamboerijn en dans. Zo zorgt Hadji ervoor dat iedereen blij en gelukkig het Nieuwe jaar ingaat. Hij heeft een zwart gezicht omdat hij zo dichtbij de Nieuwjaarsvuren staat of anders omdat hij uit de Onderwereld komt. Deze figuur schijnt al uit het Zoroastrisme te komen – dus nog voor de komst van de Islam – en is daarmee minstens 1500 jaar oud! (Bron: http://en.wikipedia.org/wiki/Hajji_Firuz)

Duistere Klazen in Nederland en Zwitserland

Als we dan toch bezig zijn, is onze bisschop wellicht ook aan een make-over toe. Welk kind weet tenslotte tegenwoordig nog wat een bisschop is? Ook hier geeft een duik in de geschiedenis en in de gebruiken van enkele geïsoleerde gebieden veel alternatieven.
In de negentiende eeuw nog gingen Zwarte Klazen rond in Amsterdam. Ze maakten lawaai met rammelende kettingen en waren op zoek naar stoute kinderen. Ook in Wessinge aan de Veluwezoom trad een Sinterklaas op met een zwartgemaakt gezicht. Aan zijn linkerbeen droeg hij een ketting met een steen. In Grou in Friesland werd geen Sinterklaas gevierd maar sint Pieter. Voor 1903 had sint Pieter nog een ketting aan zijn been en een oude jas om, waarop lekkernijen waren genaaid. Hij had een doek voor zijn gezicht die alleen zijn ogen onbedekt liet. Dit duurde voort tot de plaatselijke kleuterjuf daar een einde aan maakte. In Franeker aan het begin van de negentiende eeuw liepen gemaskerde schippersknechten rond op sinterklaasavond. Zij toeterden met hoorns en maakten ketelmuziek en liepen rond in lelijke gewaden. Een van hen was verkleed als duivel met een zwarte keten aan het been. Zo moeten er over heel Nederland verspreid meer van dit soort optochten zijn geweest. (10)
In Nederland zijn van de ‘wilde’ Klazen alleen de Sunderums van Terschelling en de Klaasomes of Sunneklazen van Ameland nog over. Zij lopen rond met 5 december. Oorspronkelijk hadden zij een witte broek en hemd aan en een masker met wit gaas. Verder hebben zij een stok en een toeter bij zich. (11)

315934788_f4650f1d89Klaasome

(Links Sunderums, rechts een Klaasome)

In Zwaben en Zwitserland gaan de Kläuse rond op Sinterklaasavond. dit heet Klausjagen. Ze zijn in het wit gekleed met een zwarte kap. Verder zijn ze met bellen behangen en dragen vreemde maskers gemaakt van boombast.  Vaak hebben ze enorme mijters op en gaan rond met veel lawaai van koebellen, zweepknallen en hoornblazen. (12)

klausjagen_1

De heksen en demonen van de kerst

Naast de demonische wezens die Sint Nicolaas vergezellen vind je ook nog verwante wezens die pas verschijnen met kerst of driekoningen.

Het Christuskind

Christmas_throughout_Christendom_-_The_Christ-child_and_Hans_TrappDoor heel Europa heen heeft de kerk gepoogd het Nicolaasfeest te temmen en vromer te maken. Her en der is dat gelukt door de Sint te vervangen door het Christuskind. Dit is het kindeke Jezus, maar dan als een jong kind. Het wordt afgebeeld als een engelachtige figuur met lichtblonde haren en kaarsjes op het hoofd. Met de kerst geeft hij dan de cadeaus. In De Elzas is deze brave versie toch niet helemaal gelukt. Het kind wordt daar begeleid door een demonische figuur genaamd Hans Trapp. Hij heeft een zwart gezicht, een lange baard en heeft een roe in de hand om de kinderen mee te tuchtigen. (13)

 

De Joelbok van Zweden en Finland

De Joelbok of Joulupukki in Zweden en Finland lijkt tegenwoordig sprekend op de Kerstman, maar was ooit gekleed in een geitenvel met hoorns en ging als bok van de Joeltijd van deur tot deur om te vragen of er ook stoute kinderen zijn. (14)

Joulupukki2Joulupukki-8

Perchten

Percht, Berchtel of Butzenbrecht is een  vrouwelijke demon uit Oostenrijk en Zwitserland. Oorspronkelijk was zij de Godin Perchta die te vergelijken is met Holda. Zij beloond de vlijtigen, maar straft de luien. Met Driekoningen 6 januari gaat zij op zoek naar stoute kinderen om hun buiken open te rijten. De Perchten gaan ‘s-avonds in optocht door de straten. Er zijn mooie en lelijke Perchten. De lelijke Perchten dragen maskers met hoorns, koehuiden en bellen. De Perchten in de optocht lijken qua uiterlijk sterk op Krampus en Klaubauf, maar terwijl dezen mannelijke duivels zijn is Percht toch echt Frau Percht. (15)

Frau_Percht_75_dpipercht3perchten274928

Befana uit Italië

befanaBefana is een Italiaanse heks die op 6 januari stiekem ‘s-nachts kado’s brengt aan de kinderen. Zij draagt een sjaal om het hoofd en is met roet bedekt, omdat zij door de schoorsteen gaat om de cadeaus te brengen. Ze draagt een bezemsteel bij zich om op te vliegen, maar ook om de kinderen die haar betrappen er een mep mee te kunnen geven. Volgens de legende vroegen de Drie Koningen haar om mee te gaan naar het Kerstkind, maar zij weigerde. Sindsdien zwerft zij eeuwig rond en brengt nu kado’s aan andere kinderen. Zij is mogelijk verwant aan Percht. (16)

De Joelmannen van Ijsland

De Joelmannen of Jolasveinar van Ijsland zijn nu koddige, dwergachtige mannen die één voor één verschijnen in de dagen voor kerst om ondeugende dingen te doen. Vroeger waren zij een stuk angstaanjagender. Ze gingen rond in een ommetocht verkleed in dierenhuiden, met hoorns en een staart. Ze leefden van vloeken. Hoe meer er gevloekt werd, hoe dikker zij werden! De Joelmannen dreigden de stoute kinderen mee te nemen in hun mand.
Ook Gryla hun monsterlijke moeder trekt rond, zij is op zoek naar stoute kinderen die ze op wil eten. Gryla wordt al genoemd in de Edda als naam voor een reuzin. In de vroege teksten wordt zij afgeschilderd als een monster. Ze had 300 hoofden met zes ogen in elk hoofd en ook nog twee extra ogen in elke nek! Ze had hoorns en hele lange oren. Ze had paardenhoeven en vijftien staarten. Ze droeg geroofde ondeugende kinderen in haar zak. (17)

Gryla2

Griekse duivels; de Kallikantzaros

kallikantzaroiDe Kallikantzaroi van Griekenland trekken rond tussen kerst en driekoningen. Dan verlaten ze de onderwereld waar ze bijna de wereldboom hebben omgezaagd. Het zijn magere, zwarte wezens, met staart, klauwen en slagtanden. Ze hebben rode ogen, en een rode tong die uit hun mond hangt. En natuurlijk hebben ze hoorns op het hoofd! Als ze een huis binnen kunnen dringen maken ze er een bende van. Zij stelen het eten, pissen in de watertonnen, schijten in het vuur en vergrijpen zich aan de jonge dochters.. Met Driekoningen moeten ze de aarde weer verlaten, maar als ze aankomen bij de wereldboom blijkt deze geheeld en moeten zij helemaal opnieuw beginnen met zagen.

Dit wezen kennen de Grieken nu alleen nog maar in hun folklore of er ook ooit mannen zijn geweest die zich zo hebben verkleed is niet zeker. Toch lijken ze enorm veel op Krampus en aanverwanten! (18)

Conclusie: de nieuwe Piet

Deze korte opsomming moet voldoende zijn om een indruk te krijgen van de helpers´van sint Nicolaas en aanverwanten. Wat opvalt is dat ze allemaal spannend eng zijn. Ze roepen een aantrekkelijk soort angst op.  Bijna allen hebben de uitstraling van een sater of een wildeman van het woud. Ze doen de dingen die wij niet durven. Ook al worden ze meestal niet zo genoemd, toch zou je ze het eerste associëren met duivels. Toch de duivel als symbool voor alle kwaad is het ook niet. Daarvoor zijn deze wezen te ondeugend, te spannend. Mogelijk zijn we met deze duistere helpers van sint Nicolaas late exponenten van de Gehoornde God op het spoor gekomen.. Helaas (of gelukkig) zijn de meeste van deze wezens van hun engheid ontdaan en lief en schattig gemaakt voor de kinderen.

Er zijn bij de helpers van Sinterklaas – zoals ik het zie – minstens drie lagen te ontdekken: de heidense natuurgeest die sterke connotaties met de dodencultus heeft, vervolgens de Christelijke duivel die ‘geknecht’ is door de bisschop en zo voor het ‘goede’ gebruikt kan worden en ten derde bij de Nederlandse variant toch ook associaties met donkere slaven of negerknechten uit de koloniale 19e eeuw. Dit laatste past niet meer in onze tijd. We mogen best wat moeite doen om dat element uit de Piet te halen. Hier is geen regenboogpiet voor nodig, met slechts een paar aanpassingen is dit probleem op te lossen. Ik hoop van ganser harte dat onze Piet niet zal verwateren tot een politiek correcte, commerciële, halfzachte kerstelf, maar zal uitkristalliseren tot het beste wat de Piet door de tijden heen te bieden had.

Mijn verlanglijstje aan de Sint voor de Piet van de toekomst is als volgt: Uiterlijk: pikzwart! Dit is essentieel. Zonder zwarte kleur is Piet zijn archetypische ondergrond kwijt en verwordt dan tot kerstelf.. Weg met het clowneske pietenpak! Bedenk iets stoerders, donkergetinte pelzen of huiden en hoorns op het hoofd bijvoorbeeld. Verder geen oorringen, dikke lippen en kroeshaar of andere elementen uit de koloniale tijd! Daar zijn we nu toch echt mee klaar. De rest is bijzaak. Het karakter: weg met de domme Piet, maak het spannend, levenslustig en een tikkie ondeugend.

Abe van der Veen

1) http://nl.wikipedia.org/wiki/Zwarte_Piet

2) http://www.krampus.com/
The upside down Christmas tree and other stories – D. Scott p. 129 e.v
http://www.youtube.com/watch?v=bnfeWKyaiws&feature=player_detailpage Bewijs van het billen slaan..

Janssen p. 60

3) Janssen p.63
Farwerck – Noordeuropese mysteriëen p. 260
Grimm – Teutonic mythology p.515
http://www.dbnl.org/tekst/stoe002nede01_01/stoe002nede01_01_0042.php

http://www.sagen.at/texte/sagen/oesterreich/tirol/alpenburg/klaubauf_paznaun.html

4) http://www.myczechrepublic.com/czech_culture/czech_holidays/saint_nicholas.html

5) http://www.udi.germanistik.uni-wuerzburg.de/pdf/presse/Nikolaus_Volksblatt.pdf

6) Farwerck 256
Janssen 151

http://en.wikipedia.org/wiki/Companions_of_Saint_Nicholas

http://en.wikipedia.org/wiki/Knecht_Ruprecht

7) http://de.wikipedia.org/wiki/Buttnmandl

8) http://en.wikipedia.org/wiki/P%C3%A8re_Fouettard

9) Upside down Christmas p. 133

http://www.youtube.com/watch?v=GW–OM_pj1s
10) Nicolaas, de duivel en de doden – Janssen 39, 150

Farwerck – Noordeuropese mysteriëen p. 255
Als net niet meer gelovige jongen in het Friese dorpje Ryptsjerk ging ik te ‘Sinterklaazjen’. Dit hield in dat je verkleed als zwarte Piet of Sint de straat op ging om bij huizen aan te kloppen, waarvan je wist dat er kleine kinderen woonden. Je riep zijn er hier nog stoute kinderen? En gooide pepernoten in het rond. Daarna verwachtte je een beloning in de vorm van snoep. Nog eerder hadden deze jongens puur een wit laken om en een masker op, de Piet sleepte nog met een ketting.. (Farwerck 255) Nu is het gebruik helaas uitgestorven.

11) http://www.jefdejager.nl/sint.php

http://en.wikipedia.org/wiki/Companions_of_Saint_Nicholas

Janssen p. 48

12) http://www.feestenalmanak.nl/feest/sinterklaas

Janssen p. 55

http://en.wikipedia.org/wiki/Klausjagen

13) http://en.wikipedia.org/wiki/Christkind

14) http://deflipside.com/?p=4157

http://en.wikipedia.org/wiki/Joulupukki

15) Farwerck 285, 328

W. Samson – Christmas p. 79

16) http://nl.wikipedia.org/wiki/Befana

17) Farwerck – Mysteriën 256, 287

http://jol.ismennt.is/english/gryla-terry-gunnell.htm
Sluijter – Ijslands volksgeloof p.111
Bedell – Hildur queen of the elves p. 73

18) Ginzburg – Extacies

http://books.google.nl/books?hl=nl&id=xSrjsgvCu8YC&q=ruprecht#v=snippet&q=ruprecht&f=false Siefker – Santa Claus – Last of the Wild Men

Schrijnen – De H. Nicolaas in de folklore

 

11 reacties op “Van duivelse Pieten en zwarte Klazen: Kies de nieuwe Piet!

  1. Beste Abe,

    Precies! En zo zit het.
    Binnenkort komt mijn boek uit, dat precies over de heidense achtergrond van Zwarte Piet zal handelen. Ik probeer in het boek de vraag, of Zwarte Piet racistisch is, te beantwoorden. Vertrekkende vanuit de dodencultus en de overige Europese zwarte sinterklaasbegeleiders, bekijk ik de modieuze racismebeweringen en analyseer ik de alternatieven die de tegenstanders van Zwarte Piet bedenken (w.o. ‘enkele roetvegen op het gezicht’ of een ‘anderskleurige’ Zwarte Piet. Tot mijn verbazing schaart een onderzoeker van het Meertens Instituut zich onder die critici die Zwarte Piet willen ontdoen van zijn zwartheid.

    Maar evenals jij kom ik tot de wens dat Piet zwart zal kunnen blijven, maar dat het met dat Afrikaanse uiterlijk wel wat minder kan.

    Groeten vanuit Voorschoten,

    Marcel (zoon van de overburen in het Molenbosch ;-)).

  2. Ik vind dat je het goed uitlegt,ik woon op een van de wadden eilanden en begin december word er sunneklaas gevierd. op verdere details ga ik niet in. sinterklaas heeft een hele andere betekenis dan men wilt doen geloven,

    • Beste Mischa,

      Goed dat je er niet verder op ingaat. Sunneklaas of Sunderum is door geheimen omkleed, en er heerst een zwijgplicht over de rituelen ervan. Deze plicht is overigens nóg een eigenschap die dit ritueel van de Germaanse mannenbonden heeft geërfd.

      Groeten,

      Marcel.

      • Beste Marcel

        Het is idd zo wat je zegt,een zwijgplicht,geen foto’s of filmpjes mogen echt niet naar buiten komen. Het is voor en door eilanders en daar kunnen beter geen buitenstaanders er tussen gaan zitten,die begrijpen er niets van,dus laten we het maar zo houden die zwijgplicht.

        Groeten Mischa

  3. Pingback: Zeikpiet of racist: op zoek naar een vreedzame oplossing? | Openthebox

  4. In mijn jeugd ging het aldus. Plots vloog de deur van het klaslokaal open een Zwarte Piet, met achter hem Sinterklaas, zwaaide woest met een zware boomtak, zo dik als een arm. Hij raakte de gietijzeren kachel, die met donderend geraas uit elkaar viel. Alle kinderen verstijfden van angst. Zwarte Piet greep een jongetje uit de schoolbank en sloeg het kind helemaal verrot. De schoolmeester, die waarschijnlijk in het komplot zat, greep niet in. Laten we blij zijn dat het er heden anders aan toe gaat, en dat de Zwarte Pieten lieverds geworden zijn.

  5. Kleine correctie, al voor 1945 had Sinterklaas meerdere Pieten, in de jaren ’30 kwam hij bv in Amsterdam met 3 echte Surinaamse Pieten aan, misschien dat daar dus ook het accent vandaan komt.

    Ook interessant om aan te kaarten is dat Schenkman lid was van een anti slavernij stichting en er in zijn kringen veel anti slavernij standpunten heersten.
    Negerhut van Oom Tom maakte grote indruk, er kwamen lezingen en anti slavernij artikelen uit in het Amsterdam van rond 1850 en natuurlijk was slavernij in Nederland zelf al lang niet meer gebruikelijk.
    Ook het boek Struwelpeter was toen enorm populair, een verhaal waarin Sinterklaas het op neemt voor een zwart jongetje die gepest wordt om zijn huidskleur.
    Schenkman wilde van de vele verschillende enge duivelse Pieten een nieuwe, beschaafde, vriendelijke Piet maakte en koos voor dat beeld een negerknecht, zoals hij zich kon herinneren uit zijn jeugd, toen negerknechtjes van rijke families de Sint hielpen of toen er ook al iemand zwart gemaakt werd, als overblijfsel van die eeuwenoude tradities.
    Schenkman’s eerste Piet was geen boeman, niet dom, geen slaaf, hij was geen karikatuur van een neger maar gewoon een zwarte man.
    Dat men er er later van alles bij verzonnen heeft en, afhangende van de tijdsgeest, dit wel of niet politiek incorrect was is een bijkomstigheid.
    Piet mag van mij veranderen, terug naar de Piet van Schenkman, het symbool van anti racisme en anti slavernij, een echte goede kindervriend die de Sint helpt, en ja, hij is ook zwart, want daar is niets mis mee.

  6. Pingback: Heidense Piet | mythe&rite

  7. Pingback: Heidense Piet | mythe&rite

  8. Wie denkt dat Zwarte Piet al eeuwenoud is, kent zijn geschiedenis niet. Een paar eeuwen oud zijn de duivelse figuren, die we bij Sint Nicolaas in Midden-Europa aantreffen. Sinds ca. 1450 zijn daar concrete bewijzen voor. Voor die tijd zijn het alleen maar veronderstellingen en theorieen. Die duivelse figuren als Krampus en Ruprecht hebben echter niets met Zwarte Piet te maken, omdat ze er heel anders uitzien en geen bedienden zijn maar metgezellen van de heilige Nicolaas. Het zijn kinderboemannen en oorspronkelijk duivels. Zwarte Piet, dus de Moorse page, is ontstaan in het begin van de 19e eeuw en voor het eerst in beeld gebracht in het kinderboekje ‘Sint Nicolaas en zijn knecht'(Amsterdam 1850) van Jan Schenkman. Pas na ca. 1915 is hij een soort boeman geworden.
    Vóór ca. 1900 moest Sint Nicolaas in de Nederlanden alles alleen doen. Nergens vinden we in die landen in de eeuwen daarvoor afbeeldingen van of teksten over een donkere metgezel in dienst van Sint Nicolaas. In 17e- en 18e-eeuwse kluchten, blijspelen, hekeldichten, domineesgeschriften, overheidsdecreten e.d. wordt Sint Nicolaas, toen ook al Sinterklaas genoemd, vereerd of heftig bestreden. Als er toen een donkere dienaar bij Sinterklaas was geweest, zou hij toch zeker ook aan de orde zijn gekomen. Maar die is voor ca. 1900 nergens in de Nederlanden te vinden. pas in 1828 duikt dit personage op, Pieter me knecht genoemd, maar hij wordt helaas niet beschreven.

    We moeten altijd uitgaan van historische bronnen, als we iets willen aantonen, niet van gissingen, vage gelijkenissen, veronderstellingen en theorieen. Deze zijn vaak leuk en interessant, maar bewijzen doen ze niets.

    Frits Booy,
    Stichting Nationaal Sint Nicolaas Comité en schrijver van de studie ‘Op zoek naar Zwarte Piet’; via fjbooy@zonnet.nl te verkrijgen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.