Van zwartepieten, negerzoenen en moorkoppen

Door Abe de Verteller op

In de discussie over het vermeende racisme in onze gebruiken rondom Sinterklaas en Zwarte Piet kan het interessant zijn om te kijken naar de herkomst van zwaar beladen woorden als neger, nikker en moor. Als we deze  naast de benaming Zwarte Piet leggen blijken er bijzondere parallellen te bestaan. Ook komen ze terug in onze beeldvorming rond Sinterklaas.

Neger, nikker en moor

Het woord neger, werd vroeger uitgesproken als negro en komt van het Latijn niger wat zwart of donker betekend. Landen als Niger en Nigeria danken er hun naam aan. (1) Mauretanië betekent weer land van de Moren. Ook nikker betekent letterlijk zwarte. In het Middelnederlands werd het woord gebruikt voor een demon of duivel. Meestal was het een waternikker of nekker, een demon van het water, die probeerde je te verdrinken. Maar het kon ook een woord voor een andere kwade geest zijn. Onder invloed van het Engelse ‘nigger’ werd nikker in de negentiende eeuw een beledigend bedoelde versie van het woord neger. De uitdrukking ‘zo zwart als een nikker’, was echter oorspronkelijk bedoeld als zo zwart als de duivel. (2)

m1dye5awow1iIn tegenstelling tot de negerzoen bestaat de moorkop nog steeds en het liedje  ‘Moriaantje zo zwart als roet’ wordt ook nog wel gezongen. Moor of Moriaan was de benaming voor het Mauri volk van Marokko en betekend donker, zwart of zwart geschilderd. De reconquista van Spanje werd vooral tegen dit volk van ‘moren’ gevochten. Zo kreeg het de dubbele betekenis van zwart en ketters (want Moslim) of zelfs duivels, want wie God niet aanbidt, moet wel de duivel aanbidden.. Die betekenis moet al zeer oud zijn; In de zesde eeuw vertelt Gregorius over een ziek kind dat schreeuwt: ‘de Moren willen me meenemen!’ waarmee hij boze geesten bedoelde. (3) Verder is mors Latijn voor dood. Ook al is dit woord niet etymologisch verwant aan Moor, het legt wel de associatieve connectie. In de zestiende eeuw zullen we al Moren in Nederland zijn tegengekomen, die als bedienden mee waren gekomen met de landvoogden uit het Spaanse hof van koning Filips. Knechten kregen vaak simpele namen als Piet, Jan en Klaas. In de negentiende eeuw kwam hier Zwarte Piet – de donkere knecht van de bisschop uit Spanje – uit voort, in de kleding van het 16e eeuwse Spanje.

Zwarte Piet

sintnicolaasenzijnknechZelfs zwarte Piet was een volkse benaming voor de duivel. Dit zien we bv. terug in het kaartspel ‘zwarte pieten’. Wie met schoppen boer (de zwarte piet) bleef zitten had verloren! In een Nederlandse sage moet schoppenboer voor een kaartspeler drank halen. Het is hier de naam voor een dienende duivel! (4) Langzaam maar zeker veranderde de betekenis van woorden als Nikker, Zwarte Piet en Moor van duivel of geest naar een donker getinte persoon. In de koloniale negentiende eeuw ten tijde van de domesticatie van het volk en de volksgebruiken en daarmee ook van de Sint vond de voltooiing plaats van het proces dat van Zwarte Piet in plaats van een duivel of geest een neger maakte. Hij verloor zijn vodden en rammelende ketting en kreeg er een pagepakje voor in de plaats. In het boekje Sint Nikolaas en zijn knecht uit 1850 is Sinterklaas voor het eerst afgebeeld met dit ‘knechtje, dat zwart is van kleur’.  De naam Zwarte Piet wordt ook al in 1850 genoteerd. Al wil dat niet zeggen dat de Sint voor die tijd geen donkere knechten had.. (5)

De Sint als nigromanciër

Gerard_David_011Het woord negro of nigro komt ook voor in de samenstelling nigromantie. Dit Latijnse woord betekent ‘zwarte kunst’. Het is de kunst van het oproepen van de geest van een overledene om zo de toekomst te voorspellen. Dit werd ook necromantie genoemd. Necros betekent dode of lijk, dus opnieuw de kunst om een dode op te roepen. Al in de Middeleeuwen werden de twee termen door elkaar gebruikt. De dode en de zwarte werden sterk met elkaar geassocieerd. In die tijd werd deze zwarte kunst niet meer als het oproepen van een dode gezien, maar als het oproepen van een duivel of demon. Veelal werden duivels als zwart omschreven.

krampus-1

Krampus, de zwarte duivel

Toevallig of niet is de Sint ook te beschouwen als zo’n necromanciër. Hij beheerst de kunst om over de doden te gebieden. Hij is Nico Laes overwinnaar van het volk. Mogelijk het volk der geesten.  Sint is de bisschop van Myra en als zodanig degene die de zetel of cathedra van het bisdom bezet. Deze cathedra was naast bisschopszetel ook de stoel van de overledene! Wie daar op kon zitten, wist het geestenvolk te beheersen. Ze waren knecht, onderdanig aan de heilige. Gewoonlijk werden kwade geesten afgebeeld als relatief klein en zwart. Luther noemt in de zestiende eeuw Nicolaas en het larvenvolk (kwade geesten) in één zin. Klaarblijkelijk associeert hij ze met elkaar. (6) Dit werden later in de middeleeuwen demonen of duivels. Sint Nicolaas wist de duivel te gebieden, hij was een nigromanciër! Het is evident dat Zwarte Piet die geknechte duivel is.

De Sint als duivel

Hans Trapp, knecht van de Sint in de Elzas

Hans Trapp, knecht van de Sint in de Elzas

Maar het had weinig gescheeld of Sinterklaas was zelf een duivel geweest! In zoverre sint Nicolaas afstamt van een heidense god (vooral Odin/ Wodan en Neptunus worden vaak genoemd) kon het in de kersteningperiode twee kanten opgaan. Hij kon worden opgenomen in het pantheon der heiligen (zoals sint Brigid, sint Aphrodisia, sint Cornelius etc.) of hij kon worden gedemoniseerd. Hij werd dan een duivel, hij werd zwart gemaakt. Sint Nicolaas heeft lange tijd op het randje gebalanceerd van dit spanningsveld. Dit zien we bijvoorbeeld terug bij de Zwarte Klazen die vroeger met rammelende kettingen trokken o.a. door de straten van Amsterdam en in enkele Friese dorpen. (7) Dit vinden we ook terug in zijn naam, waarin de Nic verwant is met de duivelsnaam ‘old Nick’ en de Duitse duivel Nickel en ten derde in zijn naamsverwantschap met de watergeesten, de Nekkers of nikkers. (8)

De macht van woorden

black-smurfBij het zien van de eerste donkergekleurde mensen in ons land kan het prima zijn dat – vanwege de associatie van donker of zwart met geest of duivel – ze als angstaanjagend werden gezien. (9) In onze cultuur wordt wit als positief ervaren. Een bleke huid was een teken van rijkdom en wit staat voor rein en hemels. De engelen en heiligen werden als wit of blank voorgesteld. Zwart was juist de kleur van de nacht en van alles wat slecht is. De duivel was zwart.

De negatieve associaties die voor velen rondom het woord neger en zwart hangen, zijn te vergelijken met de woorden gemeen en slecht. Tot ver in de twintigste eeuw werden deze woorden gebruikt als aanduiding voor de ongeletterde arbeiders. Het gemene volk of de slechte luiden waren benamingen voor de eenvoudige mensen. Tegelijk geeft dit het ‘werkvolk’ (in tegenstelling tot de adel en geestelijkheid) een negatieve naam! Hiertegenover staan de positieve associaties met de rijke, geletterde mensen met een titel. Die zijn nobel en edel! Door de emancipatie van de arbeider verdween zijn associatie met de woorden gemeen en slecht weer.
Zo kan een betiteling een sterke invloed hebben op de manier hoe wij naar een bevolkingsgroep kijken. Om deze reden is het goed dat we tegenwoordig in een beschaafd gesprek het niet meer over negers of nikkers hebben. De associatie van donkergekleurde mensen  met woorden als neger en nikker kan heel snel afnemen. Zij zullen dan waarschijnlijk net als de moor uit het dagelijks taalgebruik verdwijnen of anders gebruikt worden als algemeen staand voor iets naars.

Conclusie

resource451Moet die duivelse Zwarte Piet dan ook maar verdwijnen? Ondanks een oude link met de duivel voelt de naam Zwarte Piet voor mij niet als naar of slecht. Verder is het nooit de betiteling van een bevolkingsgroep geweest. De Zwarte Pieten passen – naar mijn mening – meer in de categorie natuurgeesten zoals elfen en kabouters. De associatie met donkere mensen die zij nu soms heeft kan net zo goed in een generatie verdwenen zijn. Zo is de vorm die de eeuwenoude wintermaskerade aanneemt al menigmaal veranderd. Zij verschilt hoe dan ook per regio in Europa. In Oostenrijk, Zwitserland en Duitsland wordt de Sint niet beticht van racisme en de helpers van de Sint worden – voor zover ik weet – niet aangezien voor negerslaven. (10)

Er zijn bij Zwarte Piet minstens drie lagen te ontdekken, de heidense natuurgeest die sterke connotaties met de dodencultus heeft, vervolgens de christelijke duivel die ‘geknecht’ is door de bisschop en zo voor het ‘goede’ gebruikt kan worden. Ten derde toch ook associaties met de donkere slaven uit de koloniale 19e eeuw. Die laatste laag is een erfenis waar we maar mee te dealen hebben, maar niet weg te poetsen valt door de Piet om zeep te helpen. Racisme zit niet in de zwarte piet, maar in de mentale plaatjes die we maken in ons hoofd als we hem zien. Sommige woorden en beelden kunnen negatieve associaties oproepen.  Maar daar zijn we altijd zelf nog bij en kunnen we ook overlaten aan onze eigen verantwoordelijkheid om die bij ons zelf waar te nemen en aan te pakken. Zwarte Piet is een amalgaam van invloeden, maar hij is vooral zichzelf, een eigen unieke persoonlijkheid die ik niet graag zou willen missen. Er is teveel folklore teloor gegaan door negatieve etikettering. Laten we hopen dat dit erfgoed nog een heel lang leven beschoren zal zijn. (11)

Abe van der Veen

1) http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/neger

2) http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/nikker2 Natuurlijk is niet iedereen het eens met de associatie tussen de nekker en de nikker: ‘De Engelse populaire vorm nigger voor neger en de omstandigheid dat de duivel gewoonlijk als zwart wordt beschreven, zouden ons bijna verleiden enig verband te zoeken tussen de Neger en de zwarte Nikker. Doch de Germaanse oorsprong van Nikker (bij Vondel Peter en Pauwels, II, 135, ook Ikker47 geschreven), verwant met het Zweedse nĕk, nek, het Engelse nick (old nick), het Hoogduitse Neck, Necker, Nicker, Nixe enz., alles benamingen voor boze geesten, staat te vast om enige twijfel toe te laten.’

3) http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/moor1
Janssen – Nicolaas, de duivel en de doden p. 161
Cohn – The pursuit of the millenium
De Mauri waren feitelijk meer bruin dan zwart. Zij werden ook wel Berbers genoemd. Berber betekend barbaar of vreemde die brabbelt, een onverstaanbare taal spreekt.
Waarschijnlijk door de relatieve onbekendheid met de Moor leeft de moorkop als zoetige lekkernij nog wel waar de negerzoen al het loodje heeft gelegt..
4) http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/nikker2 Ook nog wel ‘duivel’ in volksbenamingen (voor den duivel) zijn … droes, drommel … heintje … nikker … zwarte piet [1915; WNT zwart I].
http://www.isgeschiedenis.nl/historische-uitdrukkingen/oosprong-van-iemand-de-zwartepiet-toespelen/
http://www.verhalenbank.nl/search?query=schoppenboer&query_type=keyword&record_types%5B%5D=Item&record_types%5B%5D=File&record_types%5B%5D=Location

5) Sint Nicolaas was als heilige en bisschop de duivel prima de baas..
http://www.meertens.knaw.nl/cms/en/nieuwsbriefteksten/nieuwsbriefuitgelicht/143677-de-oudst-bekende-naam-van-zwarte-piet-pieter-me-knecht-1850

6 Larvae is het Latijnse woord voor ronddolende kwade geesten.
http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/necromantie
http://nl.wikipedia.org/wiki/Nicolaas
http://books.google.nl/books?id=838KAQAAIAAJ&pg=RA1-PA148&lpg=RA1-PA148&dq=Larvenvolk+und+Niclas+Bischoffe&source=bl&ots=g8UynfdDpE&sig=ImIQk7xJw2EKunIwPOjUr-mVawU&hl=nl&sa=X&ei=bXOyUOqqLaeH0AWE9IGQAQ&ved=0CDEQ6AEwAA#v=onepage&q=Larvenvolk%20und%20Niclas%20Bischoffe&f=false

7) Janssen p. 32 en 39
Dijkstra – Uit Frieslands volksleven p. 333 http://images.tresoar.nl/wumkes/pdf/DykstraW_UitFrieslandsVolksleven_1.pdf

8) Het verwante woord Hnikar (Stoker) was ook een bijnaam van Odin en deze god werd zeker verduiveld!
Walker – Encyclopedia of myths and secrets p. 726

9) Ik kan me herinneren dat er iets vergelijkbaars gebeurde met de komst van de eerste blanken in Amerika/Afrika.  Ze werden aangezien voor teruggekeerde doden, ook dat bracht grote angst teweeg. Bij de Indianen werden ze ook gezien als voorouders of goden. Ik kan hier echter geen bron van vinden..

10) http://en.wikipedia.org/wiki/Companions_of_Saint_Nicholas of https://www.abedeverteller.nl/van-duivelse-pieten-en-zwarte-klazen-de-monsterlijke-helpers-van-sint-nicolaas-3/

Ook interessant : http://www.isgeschiedenis.nl/sinterklaas-en-zijn-geschiedenis/zwarte-piet-geen-afrikaanse-slaaf-maar-een-saraceen/

Ook interessant zijn de pygmeeën. tegenwoordig denken we bij dit woord aan een volk van relatief kleine mensen uit de oerwouden van Afrika. Pygmaios is echter al een woord uit het Klassieke Griekenland en was afgeleid van Pugmaios wat zo groot als een vuist betekend. Hier werd een mythisch volk met een zwarte huidskleur uit ‘Ethiopië’ mee aangeduid die zo klein zouden zijn als een vuist of van de elleboog tot de hand. Dit Ethiopië was een globale aanduiding van de landen onder de Sahara. Men dacht dat dit gebied bij de bronnen van de Nijl aan de zuidelijke kusten van de wereldrivier Oceanos lag. Er zou ook een noordelijk pygmeënras wonen bij Thule en een oostelijk dat voorbij de Ganges ergens onder de grond zijn rijk had. Dit ras was uit Gaia, moeder aarde geboren. Hun koningin Gerana vond zichzelf zo mooi, dat ze de godinnen Hera en Athena verafschuwde. Dezen namen wraak door haar in een kraanvogel te veranderen. In die vorm probeerde ze haar kind Mopsus bij de pygmeeën vandaan te stelen. Uiteindelijk doodden ze haar. Dit veroorzaakte de oorlog tussen de pygmeeën en de kraanvogels. Elke lente brak deze eeuwig durende strijd los. Net als de ooievaar is de kraanvogel een zielengeleider en tegelijkertijd een aankondiger van de lente en het licht. Enkele moderne schrijvers menen dat de strijd tegen ooievaars werd gevoerd. Dezen zouden bij hun migratie naar het zuiden zich – aan de kusten van Oceanos – in mensen veranderen. Hoe dat ook zij, hiermee vinden we wel een merkwaardige parallel met het Nederlandse volksgeloof dat ooievaars de kinderen uit de put – dus de onderwereld – brengen en dat de zwarte Pieten de kinderen – die stout zijn geweest – juist in de zak naar Spanje – en daarmee ws. naar de onderwereld – brengen. Niet vreemd dat deze wezens met elkaar in een voortdurend conflict zijn verwikkeld.

http://www.theoi.com/Phylos/Pygmaioi.html
http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/pygmee

11) Ik moet helaas erkennen dat het diepere aspect in de betekenis van Zwarte Piet allang niet meer wordt herkend en dat dit ook niet snel terug zal komen. Het feest in zijn huidige vorm is dusdanig geseculariseerd en geciviliseerd dat het niet meer uitmaakt of Piet zwart is of roetvegen heeft of anderszins. De kinderen zullen er niet minder van genieten en alle mensen met een Afrikaanse oorsprong of met een donkere huidtint zullen er dan naar alle waarschijnlijkheid meer van kunnen genieten. De volwassene met een bleke teint had al bijna de sint in de uitverkoop gezet en was dan overgelopen naar de kerstman, ware het niet dat met het Sinterklaasjournaal en de vele bioscoopfilms de Sint weer ‘hip’ was gemaakt. Die ‘normale’ volwassen Nederlander keek ook al niet om naar meifeesten, oogstfeesten en andere allang verdwenen gebruiken en die maalt zeker niet om de diepere, esoterische betekenis van het feest. Dus waarom die hakken in het zand? Het sinterklaasfeest blijft een prachtig feest wat velen dierbaar is, maar het zal niet verdwijnen. Sint verdwijnt niet als Piet roetvegen krijgt, het kinderfeest blijft bestaan, maar verandert weer een stukje en zo is dat alle vele malen eerder zo gegaan. Dit doen is niet impliciet toegeven dat je fout zat en al die tijd racist was, maar dat je erkent dat er elementen van racisme in het uiterlijk van Zwarte Piet zitten en dat je dus over je eigen schaduw heen kan stappen. Ik zou persoonlijk kunnen leven met een roetpiet. Dit zou een mooie handreiking zijn naar degenen die moeite hebben met het racistische element dat gaandeweg toch ook in Piet is geslopen. En toch snap ik dat dit verrekte moeilijk is voor velen. Dit komt omdat de Piet-discussie onlosmakelijk verbonden is geraakt aan een breder racismedebat.
Het toegeven aan verandering wordt namelijk lastiger gemaakt doordat het lijkt dat je toe moet geven aan een leugen. De oorsprong van Piet ligt een stuk complexer dan het negerslaaf verhaal en de liefhebber van Piet doet dit geenszins vanuit racistische motieven (al zitten er zeker racisten tussen). Door zwart op te geven lijkt het dat je leugens moet accepteren als alternatieve waarheden omdat de ‘tegenpartij’ heeft gewonnen en de winnaar heeft altijd gelijk! De blanke/witte is schuldig ad infinitum, want de erfzonde van slavernij en kolonisatie blijft eeuwig aan hem plakken. Toegeven zou betekenen dat je deze erfzonde accepteert en zo maak je je eeuwig schuldig! Deze polarisering is om triest en soms ook om woedend van te worden. Pas als je je aan laat spreken door al deze beschuldigingen wordt het doen van een kleine geste – roetveeg bv. – een enorm moeilijke stap. Juist als je dit koud van je af laat glijden, omdat het werkelijk niets met jou als persoon te maken heeft, kan je grootmoedig zijn. Dan wordt het aanpassen van het uiterlijk van Piet weer een bagatelle, een kleinigheid. Je kunt een voorkeur uitspreken, maar hé waar doen we eigenlijk moeilijk over?
Maar mag dit toegeven dan ook van twee kanten komen? Wie donker van tint is kan er ook voor kiezen om zich niet te laten beledigen of te laten kwetsen. Als er duidelijk geen intentie daartoe is, is dat vrij makkelijk. Als het gaat om een licht pesterijtje – hé daar loopt zwarte Piet! – dan is dat ook prima van je af te schudden. [ik doe hetzelfde als ik weer eens nageroepen wordt met ‘hé daar loopt Jezus’ vanwege mijn lange haar en baard] Er zijn meer en belangrijkere redenen om je zwart te schminken dan ‘blackface’ en daarom mag je moeite doen om die associatie van, zwart gezicht is denigrerend naar gekleurde mensen toe, kwijt te raken. Dat betekent dat negatieve gevoelens je niet meer aangedaan worden, je hebt het zelf in de hand. De ander eeuwig schuldig maken, betekent jezelf eeuwig slachtoffer maken en wie doe je daar in godesnaam een plezier mee? Hiermee ophouden is waarschijnlijk de belangrijkste handreiking naar het ‘andere kamp’. De veel gehoorde zinsnede ‘zwarte Piet is racisme’ is veel te kort door de bocht. Racisme zit niet in het wezen van de zwarte piet maar in de hoofden van mensen die bij dit symbool een negatief geladen mentaal plaatje maken.
Het lijkt mij dat iedere organisatie zelf mag bepalen welke vorm en kleur van Piet hij zal kiezen. Er is in deze tijd geen voor iedereen goede keuze te maken. Er is wel de mogelijkheid om persoonlijk ervoor te kiezen om je niet gek te laten maken, je niet op de kast te laten jagen, je niet te laten kwetsen of beledigen om elkaar als medemensen te zien in plaats van ‘hullie van het pro- dan wel contra- zwartepieten-kamp’. Dat betekent naar argumenten luisteren ook al zinnen ze je niet, daar inzichten over opdoen en je oude mening soms bijschaven, ook al doet dat even pijn, zodat je nader tot elkaar komt en dit kan en moet zelfs van twee kanten komen.

 

 

 

 

18 reacties op “Van zwartepieten, negerzoenen en moorkoppen

  1. Dank je wel voor deze mooie en heldere uit eenzetting. Blijf ik alleen nog zitten met de vraag waar de bevrijding van de moorse slaven in de oudheid nu te plaatsen valt. De bron vermelding ben ik helaas kwijd ,daar moet ik maar weer even achter aan.

  2. Beste Abe,

    Wat betreft opmerking 9, de blanken die beschouwd werden als teruggekeerde doden: Dit vond plaats in de binnenlanden van Irian Jaya (Nieuw Guinee) tijdens een tocht van goudzoekers begin 20e eeuw. De goudzoekers zeefden het water op zoek naar goud. Omdat de Papoeas de botten van overledenen altijd in de rivier gooiden, dachten zij dat de blanken hun uit de onderwereld teruggekeerde voorouders waren die hun botten zochten.

  3. Leuk om te lezen en leuk verzameld!
    Als algemeen wordt echter wel aangenomen dat Nicolaas van
    “overwinning” (Νίκη; nikē) and “mensen” (λαὸς; laos) afstamt, ik vind dat je dit wel moet noemen want dat Nicolaas aan Nic verwant zou zijn is wel wat verder gezocht.

    Nu ben ik geen historicus maar zie linken die niemand lijkt te leggen, in de hele zwarte pieten discussie. Ik heb de laatste weken tijdens de hele zwarte-pieten discussie, in geen een krantenartikel en in geen een geschreven stuk van welke historicus dan ook de volgende overeenkomst beschreven gezien.

    Een link die volgens mij wel heel duidelijk in verband met zwarte piet zou kunnen worden gebracht, en veel logischer is als het schoorsteen verhaal dat iedereen elkaar nu na roeptoetert…..

    Namelijk die met boetedoening en asoplegging.
    Het gebruik om je hoofd met as te bedekken als je een ernstige fout (zonde) had begaan.
    Dit gebruik kwam al voor het christendom voor. In de vroege middeleeuwen werd dit ritueel overgenomen of meegenomen naar het christendom, heidenen die zich bekeerde tot het christendom ondergingen een vergelijkbaar ritueel.
    In de hoge middeleeuwen werd dit gebruik veder vermengt met openbare boeteoplegging door een bisschop en het opleggen van vasten. Boetelingen kregen het boetekleed opgelegd, dit was vaak letterlijk een zak waarmee ze (tijdelijk) werden verbannen.
    Het werd/wordt ook wel hongerkleed genoemd.
    Dit soort publiekelijke boetedoeningen gingen gepaard met heel veel ritueel… de bischop onderging in sommige gevallen hetzelfde ritueel om symbolisch ook boete te doen voor zondaars…
    Het lijkt me geheel logisch om te denken dat terwijl de zondaars op deze wijze uit de vaste gemeente werden verbannen zij met de bischop mee gingen.
    Dus dat een bischop vergezeld ging of gezien werd met mensen die met as besmeurde gezichten hadden en gekleed gingen in een zak en die in dienst stonden van deze bischop zou dan helemaal niet zo gek zijn.
    Later werd dit ritueel steeds meer algemeen gebruik voor christenen omdat men er vanuit ging dat iedere mens een zondaar was…. Het werd dus steeds meer een groepsritueel begeleid door een bischop (of priester).
    De katholieke kerk kent nog steeds de As-woensdag, tegenwoordig als aanvang van de vastentijd, mensen krijgen in de kerk een kruisje van as op hun voorhoofd getekend.
    Na carnevale (geen vlees eten) wordt het as-kruisje gehaald, dit wordt afgesloten met haringhappen… vis eten.
    Sint Nicolaas is de patroonheilige van vissers, zou ook daar verband zijn?

    – In zak en as zitten
    – Het boetekleed aantrekken
    – De zak krijgen
    – In de zak mee naar Spanje

    http://www.ocpe.nl/nieuws/aswoensdag/
    http://www.remcoschrijft.nl/?p=426#_ftnref21
    http://www.pastoralezorg.be/522

  4. Abe,
    Ken je mij nog, Haren, Groningen,Hortus Haren,Keltische Tuin…
    Mooi helder verhaal. Ik wou dat ik het kon printen.
    Hartelijke groet,
    Guillaume

  5. heel mooi verhaal,ik heb gelezen dat zelfs in de 15 de eeuw en misschien zelfs in de 1472 den stokje e sint nicolaas al bestond .
    maar goed alle gekheid op een stokje,!!!!
    HET IS EN BLIJFT EEN KINDERFEESTJE .
    gegroet een lief hebbende OMA.

  6. Zwarte Pieten in Hopiland

    De Hopi en andere Pueblo Indianen hebben een feest aan het einde van het jaar, waar donkere dreigende figuren, Nataska en Ogres, die met stok, staf, mes, zweep of roe en soms zelfs ook met zakken, langs de huizen gaan en vragen of de kinderen zich wel goed gedragen hebben.
    Nataska en Ogres zijn katsinas, spirituele figuren, zwartgemaskerde mannen en vrouwen die dreigen stoute kinderen te straffen, mee te nemen in de zak of op te eten.

    Moeders spelen het spel mee en smeken de dreigende katsinas hun kinderen niet te straffen. (Hoewel, net als in het grote boek van de sint, de ouders al wel aan de katsinas de ondeugende acties van hun kinderen hebben ingefluisterd, opdat de kinderen geloven dat de Ogre katsinas de gave bezitten alles te zien)

    ( Te vergelijken rituelen vinden plaats in andere pueblo-dorpen. Atoshli is een Ogre katsina in Zuni Pueblo. Het feest heet Shalako. Donkere figuren, van twee meter vijftig lengte, krijgen eten bij de huizen die zij bezoeken. Het dorp Cochiti heeft de River Men, soms ook witgeschminkte katsinas die dreigen stoute kinderen mee te nemen in een zak. De Tewa vertellen over mensenetende katsinas die stoute kinderen opeten. )

  7. Een heel mooi artikel,
    Helaas word er hier een heel belangrijk punt vergeten.

    JUIST de associatie van nikker en duivels is wat de rassenscheiding heeft kunnen laten gebeuren. De blanke die vond dat zij beter waren dan de “wilde nikkers”. Dit is hoe Apartheid is ontstaan en dit is waarom tegenwoordig nog zoveel donkere mensen om begrip vragen.

    Omdat wij als blanken nooit te maken krijgen met dit soort benamingen en vaak nieteens de geschiedenis kennen omdat het ons geen zier uitmaakt.
    MISSEN we het plaatje en de gevoelige snaar die het voor negers heeft. (Ja ik zeg nu bewust negers).

    Ik was laatst in juni met een antiliaanse collega op terras, ze had rode lippenstift op en oorbellen in. toen er een familie naast ons kwam zitten, en de kinderen doodleuk zwarte piet naar haar begonnen te roepen.

    Wij zitten echt met een ontkenningsprobleem.
    Als wij nieteens willen inzien dat dit een probleem is, weet ik niet waarom wit met goed en zwart met slecht word geassocieerd (ja tegenwoordig word dat nog steeds gedaan namelijk.)

  8. Moren waren/zijn blanken. Zij waren Arabieren en Berbers dus lichtgetint. Moriaantje zo zwart als roet is een anti-racistisch verhaal waar Sint drie blanke kinderen straft die Moriaantje plagen. Moriaantje ( Drei Buben)is gebaseerd op een oud verhaal waar ridder Moriaen de held speelde. Hij had een blanke Moorse ouder en een negroïde ouder. Vandaar dat Moren zwart worden genoemd. Bovendien werd iedereen die wat donkerder was vroeger snel zwart genoemd. Onder meer door de middeleeuwse racistische eendruppelregel, waardoor iedereen die een voorouder met negroïde bloed automatisch ‘zwart’ werd genoemd. Die racistische regel komt nog steeds voor in de VS en daarom noemt men Obama daar’zwart’. Moriaantje symboliseert dus de twee werelden die ZP ook uitdraagt. ‘Moor’ betekent overigens ‘westers’ of ‘westen’ en heeft niets met Mauritanië enz.te maken.

  9. Leuke uiteenzetting, moest eigenlijk verplichte leesstof zijn voor al die mensen die een eeuwenoud kinderfeest in de vernieling willen helpen. Ik heb nooit gedacht of verwacht dat deze zinloze discussie na al die jaren nog steeds gevoerd wordt. Jammer dat die energie niet wordt gestopt in het vinden van oplossingen voor wereldwijde problemen zoals honger…..

  10. lieve grote mensenje hoeft geen ruzie te maken over sinterklaas.
    Want zullen we het maar vertellen , die bestaat niet.dat is pappa en mamma die de pakjes in jou schoentje leggen , de zwarte piet die door de schouw kruipt , zou nu in onze radiator terecht komen en de sint met zijn paard onze zonnepanelen beschadigen . Dus hou op met die onzin en geniet van onze waarden en feestjes als kinderen.Als moslims – of anderen
    die hier komen wonen hun cultuur willen komen opdringen dat die mensen dan terug gaan naar hun land van oorsprong, wij dringen onze cultuur ook niet op bij hun.Er hoeft geen discussie te zijn over een kerststal of een zwarte piet de kerstman is een cola figuur en cola is zwart ojee .. mag ik nu nog de zwarte toetsen van mijn piano aanslaan ? appeltjes van oranje ..te nederlands ..? nu zit elke afrikaan zonder werk want het is een zwarte man en die mag geen knecht zijn .. dus die mag niet meer helpen .. je kan het zo belachelijk niet bedenken en wat met Haloween , mag dan weer wel? zwarte hekssen en afgehakte beenderen , zwarte duivels en perverse schrikwekkende vodoo maskers veel bloed zodat onze kinderen terug gaan bedplassen ter vervanging van zwarte piet dat is geen racisme ? het is maar wat je je kind voorschoteld. Stop met die onzin en laat onze kinderen gerust? gezellig spelen,geluk, een cadeautje , evengoed voor onze Afrikaanse medemens daar draait het toch om, leer kinderen positieve waarden in het leven ? als je er niet mee akkoord gaat hoe het kinderfeest hier gevierd word dan ga je naar een ander land of doe er niet aan mee,respecteer de wetten en gebruiken van het land dat je verwelkomd en laat onze kinderen gerust,onze gebruiken,onze waarden,onze feestjes.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.